|
|
Ghluais an Talamh |
The Earth Moved |
| Tha Trisia NicGairbheidh a Hull ag innse mar a thog i a’ chiad sgàil
bhàrr tuigse na Gàidhlig ged a bha i fuireach ann an Sasainn.
(eadar-theangachadh)
|
Tricia Garvey in Hull tells of how she reached that first breakthrough
point in understanding Gaelic despite living in England. (original
text)
|
|
Tha mi riamh air cumail a-mach “nach eil mi math air cànanan” agus
seach nach bi mi siubhal a-null thairis tric chan eil uiread sin a dh’
ùidh air a bhith agam ann a bhith gan togail. Ach dh’atharraich sin gu
tur nuair a thòisich mi air mo sinnsearachd a rannsachadh agus fhuair
mi air ais gu 1715 le aon loidhne dhen teaghlach - Clann MhicAoidh is
Clann MhicillEathain - a thàinig uile a Ceann Loch Chille Chiarain
agus Ceann Tìre. Bha mi air leth fortanach fhaighinn a-mach gu robh
eachdraiche ionadail fiù ’s air sgrìobhadh mu’n deidhinn.
|
I have always maintained that I am “no good at languages” and as I don
’t travel abroad much I’ve not been overly interested in pursuing
them. However, all that changed when I started to trace my ancestors
and managed to get back to 1715 with one strand of the family -
MacKays and MacLeans - who all came from Campbeltown and Kintyre. I
was very fortunate to find that a local historian had actually written
about them.
|
| Cha robh e fada mus do thuig mi gu robh Gàidhlig aig tòrr aca, mar sin
chuir mi romham cànan mo shinnsirean ionnsachadh. Is math dh’fhaodte
gur e sin an co-dhùnadh a b’fheàrr a rinn mi riamh ’na mo bheatha. Tha
e air saoghal ùr fhosgladh romham. An toiseach bha mi fo iomagain is
am beachd stèidhte agam “nach eil mi math air cànanan,” ach bha mi
dìorrasach. Cha robh mi riamh math air gràmar, mar sin chuir mi romham
ionnsachadh mar a dh’ionnsaich mi a’ Bheurla, le bhith a’ leughadh
leabhraichean chloinne, ag èisteachd agus a’ bruidhinn.
Fhuair mi mo chiad bhlasad air a’ Ghàidhlig air cùrsa seachdaineach
ann am Baile Chaolais bòidheach le tidsear Gàidhlig Alasdair
MacAonghais ann an 1998. Choinnich mi ri feadhainn a bu fìor ghasta
agus tha mòran againn fhathast an comhluadar ri chèile.
Nuair a thill mi dhachaigh bhon chùrsa sin chuir mi romham Gàidhlig
ionnsachadh gu dùrachdach agus mo bhogadh leis a h-uile leabhar is
teip Ghàidhlig a b’urrainn dhomh.
|
It soon became apparent that a lot of them had spoken Gaelic, so I
decided to learn the language of my ancestors. It was probably the
best decision I have ever made in my life. It has opened up a whole
new world for me. At first I was apprehensive because of my in-built
belief that “I’m no good at languages”, but I was determined. Grammar
has never been a strong point with me, so I decided to learn as I
learned English, by reading children’s books, listening and speaking.
My first introduction to Gaelic was on a week-long course in beautiful
Ballachulish with Gaelic teacher Alasdair MacInnes in 1998. I met some
very lovely people there and many of us still keep in touch.
When I returned home from that course I decided to study Gaelic
seriously and completely immersed myself with every Gaelic book and
tape I could get my hands on.
|
| Bha an leabhar “Hataidh an Càr Beag Dearg” air fear aca, agus
cheannaich mi an teip a tha dol ’na chois. Bha a’ chiad leughadh is
èisteachd a’ cur amhainn orm. Cha b’urrainn dhomh cumail suas ri na
bhathas ag ràdh, cha robh anns na facail ach meall de dhubh air geal.
Ò, bha e do-dhèante. Bha e uile coimheach dhomh. Cha thog mi an cànan
seo gu sìorraidh, ar leam.
|
One book was called “Hataidh an Càr Beag Dearg”, and I bought the tape
to go with it. On first reading and hearing, it was all very
frustrating. I couldn’t keep up with what was being said, the words
were a mass of black on white. Oh, it was just impossible. It was all
foreign to me. I’ll never pick this language up, I thought to myself.
|
| Dh’fheuch mi leis an leabhar grunnan tursan
agus an uair sin leig mi romham. Lean mi orm a’ leughadh Gàidhlig gach latha. Bha e ’nam bheachd nan
èistinn ri co-dhiù beagan Gàidhlig a h-uile latha gur dòcha gun
tuiginn beagan, ged nach robh mi faireachdainn gum bidhinn tuigseach
dhi gu bràth…. Bha mi beò an dòchas.
Chunnaic mi sanas ann an Cothrom air son cùrsa Gàidhlig air astar aig
Colaiste Telford Dhùn Èideann, agus thòisich mi air anns a’ Ghearran
am-bliadhna. Saoilidh mi gur e cùrsa a tha fìor mhath agus as fhiach
an t-airgead a th’ann. Tha e cur cuideam air labhairt; tha mi cur nam
freagairtean is còmhraidh agam air teip dan oide agam Ceitidh
Mhoireach, agus tha ise a’ clàradh a taobh-ne dheth agus a’ tilleadh
na teipe thugam. Tha mi faireachdainn gun do dh’ionnsaich mi tòrr, fiù
’s anns an ùine ghoirid seo.
|
I tried with the book a few times and then gave up.
I continued to read Gaelic daily. I kept thinking that if I just
listened to a bit of Gaelic each day I might gain an understanding,
even though I felt that I would never gain an understanding.... I
lived in hope.I saw an advertisement for a correspondence Gaelic course with
Edinburgh’s Telford College in Cothrom, which I began in February this
year. I think it is a really excellent and good value-for-money
course. It concentrates on speech; I tape my answers and conversation
onto a tape for my tutor Katie Murray, and she records her replies and
returns the tape to me. I feel that I have learned a lot, even in this
short space of time.
|
| Aon oidhche, is mi dol a laighe, thurchair gum faca mi an teip is an
leabhar “Hataidh an Càr Beag Dearg”. Shaoil mi gum feuchainn turas
eile e a dh’fhaicinn an tuiginn dad nas fheàrr e. Chrùb mi sìos ’na mo
leabaidh, leabhar ’nam làimh is fòn cluaise mu m’ cheann. Mar a dh’
èist mi is a leugh mi thàinig faireachdainn a bha iongantach thairis
orm. Bha e mar gu robh lannan a’ tuiteam bhàrr mo shùilean; gu robh
sgleò thairis air na duilleagan a’ sgaoileadh. Rud a bha roimhe ’na
thul bhreisleach dhomh bha e nis a’ tòiseachadh ri ciall a dhèanamh.
Bha mi air bhoil. Cha b’urrainn dhomh creidsinn gu robh mi dha-rìribh
a’ tòiseachadh a thuigsinn na bha mi a’ cluinntinn is a’ leughadh.
Thug e seagh gu tur ùr dhan fhacal “ghluais an talamh” oir, faodaidh
mi innse dhuibh, ghluais an talamh an oidhch ud. |
One night as I was going to bed, I happened to see the tape and the
book “Hataidh an Càr Beag Dearg”. I thought I would have another go to
see if I understood it any better. I snuggled down in my bed, book in
hand and headphones on. As I listened and read the feeling which came
over me was absolutely amazing. It was like scales falling from my
eyes; misty veils lifting from the pages. What had once been total
confusion for me was actually beginning to make sense. I was so
excited. I couldn’t believe that I was actually beginning to
understand what I heard and saw. It brought a whole new meaning to the
saying “the earth moved” because, I’ll tell you, the earth moved for
me that night. |
| Chanainn ri neach ionnsachaidh sam bith dhen Ghàidhlig - neo de chànan
sam bith gu dearbh - a th’air an leamhachadh agus a’ smaoineachadh
nach tuig iad am-feast i, cùm thusa dol. Cùm ort a’ leughadh is ag
èisteachd is a’ bruidhinn. Tùm thu fhèin gu tur anns a’ chànan agus
aon latha ’s dòcha gun gluais an talamh dhutsa cuideachd. |
I would say to any learner of the Gaelic language - or any language
come to that - who feels very frustrated and thinks they will never
understand it, keep beavering away. Keep reading, listening and
speaking. Totally immerse yourself in the language and one day the
earth may move for you too. |