|
|
Còmhstri is Cianalas is Companas |
Struggle, Sentiment and Support |
| "Màiri Mhòr nan Òran - Taghadh de a h-Òrain" le Dòmhnall Eachann Meek;
Scottish Academic Press, Gàidhlig, £11.50 bog
ri fhaighinn bho Chomhairle nan Leabhraichean
|
"Màiri Mhòr nan Òran - Taghadh de a h-Òrain" le Donald Eachann Meek;
Scottish Academic Press, Gaelic, £11.50 paperback
available from the Gaelic Books Council
|
| lèirmheas le Eachann MacCoinnich, Inbhir Nis is Geàrrloch
|
review by Hector MacKenzie, Inverness & Gairloch
|
| Bha a' cheudamh bliadhna bho chaochail Màiri Mhòr nan Òran air a
chomharrachadh air 5 Samhain an-uiridh, agus chaidh an leabhar seo -
deasachadh leudaichte de leabhar coiteanta a chaidh chlò-bhualadh 22
bliadhna air ais - fhoillseachadh dha Comann Litreachas Gàidhlig na
h-Alba a tha nis a' dealbh sreath ùir a tha leantainn air a' chiad
fheadhainn a chuir iad a-mach ann an 1937.
|
The centenary of Mary MacPherson, the Skye poetess, was celebrated on
5th November last year and this volume - an enlarged edition of a
popular book published 22 years ago - has been published on behalf of
the Scottish Gaelic Texts Society, which is now producing a new series
of books to follow their first, begun in 1937.
|
| Tha am fear deasachaidh 'na Ollamh ann an Roinn na Ceiltis ann an
Oilthigh Obar Dheathain - Tiristeach a tha air a bhith sgrìobhadh
feadh 30 bliadhna air iomadh sealladh de chànan is litreachas Gàidhlig
agus air eachdraidh shòisealta is eaglaiseil na Gaidhealtachd. 'Se an
t-Ollamh Meek a thug dhuinn "Tuath is Tighearna", a' chiad duanaire
clò-bhuailte de bhàrdachd Ghàidhlig air Fuadach nan Gaidheal agus
ath-leasachadh lagh an fhearainn, leabhar a tha mar chomharradh crìche
air àrainn nua-sgrìobhadh na Gàidhlig.
|
The editor is Professor in the Celtic Department at Aberdeen
University - a native of Tiree who during the past 30 years has
written on many aspects of Gaelic language and literature and on the
social and ecclesiastical history of the Highlands. Professor Meek it
was who gave us "Tenants and Landlords", the first printed anthology
of Gaelic poetry dealing with the Highland Clearances and land reform
legislation, and a landmark on the modern Gaelic writing scene.
|
| Ann am "Màiri Mhòr nan Òran" tha e air ochd òrain a bharrachd a chur
ris an 32 a th'anns an leabhar a nochd ann an 1977. Chaidh na h-ochd
ùra seo a thaghadh air dhòigh 's gu bheil iad a' cur ri'r tuigse mun
bhanabhàrd i fhèin agus mu na co-aoisean aice, leithid Diùc Chataibh
is an t-Siorraim Ivory. Tha ann, cuideachd, sgrùdadh nas geòire air na
h-òrain aice agus measadh as ùr air beachdan breithneachail oirre
fhèin agus air a cuid bhàrdachd. Tha notaichean fa leth agus
mìneachaidhean air na tachartasan, na suidhichidhean agus na fir is na
mnathan a ghluais i gu bhith luaidh orra 'na h-òrain, air an cur sìos
an-seo ann an òrdugh iomchaidh.
|
In "Màiri Mhòr nan Òran" he has added eight more songs to the 1977
edition's 32. These eight new ones have been selected to enhance our
understanding of the poetess herself, and also her contemporaries such
as the Duke of Sutherland and Sheriff Ivory. There is also a closer
examination of her songs and a fresh assessment of critical opinion,
both of Màiri and her poems. Individual notes and explanations of the
events and circumstances, the men and the women, clarify her motives
in composing songs about them and classify them in an appropriate
order.
|
| Chaidh leantainn ri dà bhun-bheachd ann a bhith cumadh structar an
leabhair. An toiseach tha gnè beath-eachdraidheil a h-òrain a' cur
fa'r comhair stòiridh a beatha. A-rithist tha a cnuasachadh air
cuspairean sònraichte a' toirt ath-ìomhaigh thugainn air beachdan is
tachartasan a bha suathadh ri caochla amannan na beatha. Air a chumadh
a rèir an dà bhun-bheachd a th'ann an-seo, tha an leabhar ga roinn mar
a leanas:
|
Two foundational ideas have been followed in shaping the structure of
the book. The biographical character of her songs reveal, in effect,
her life story. And consideration of specific subjects reflect ideas
and events which impinged on various phases of her life. Structured on
this basis, certain divisions emerge as follow:
|
| 'Se a' phrìomh aon - chionn 's gun do dhùisg e innte fhèin mothachadh
gum b'e banabhàrd a bh'innte - an cùl-chàineadh a rinneadh oirre feadh
's a bha i ga cosnadh an Inbhir Nis far an d'fhàgadh oirre bhith ri
mion-ghadachd air a banamhaighstir - "se na dh'fhuiling mi de thàmailt
a thug mo bhàrdachd beò."
|
The principal one - because it awakened within her the recognition of
her own poetic gift, prompting her to declare, "all the infamy I
suffered, gave birth to my poetry" - was the defamation of her
character while employed in Inverness where she was accused of petty
theft from her employer. |
| 'Bha an comas, air 'ùr-fhàs, a bh'aice ga chleachdadh gu h-èifeachdach
ann an poilitigs na Gaidhealtachd; 'na cianalas is 'na fadachd
dhùrachdach do dh'eilean a h-àraich; anns an ùidh mhòr a bh'aice a
companas a co-eilthireach an Grianaig is an Glaschu; ann a bhith seinn
mu a h-eòlaich; ann a bhith toirt tarraing gu h-àbhachdach air na
bàtaichean smùide is na nua-mhodhannan siubhail a nochd san 19 linn;
ann a bhith cumail taic is misnich ri luchd leasachaidh lagh an
fhearainn. Agus mu dheireadh ann a bhith cur an cèill a cùraim mu chor
muladach nan croitearan air am fuadach.
|
Her newly-flowered talent was used effectively in Highland politics;
in nostalgic but sincere longing for her native island; in her keen
interest in the company of her fellow-exiles in Greenock and Glasgow;
in singing about her acquaintances; in light-hearted comments on
steamships and other types of 19th century transport; in championing
the land reformers. And finally in expressing her concern at the
pitiful plight of the evicted crofters.
|
| Anns a' bhliadhna sa bheil Alba, is i bhith as a h-aonais fad suas ri
trì cheud bliadhna, air pàrlamaid dhi fhèin fhaighinn a-rithist tha e
'na thoileachas mòr dhuinn a bhith faicinn an leabhair seo ga
thaisbeanadh as ùr.
|
In the year in which Scotland has regained its own parliament, after a
gap of almost three hundred years, it is most gratifying to see the
re-appearance of this book.
|