 |
|
The Scottish Gaelic Column
 |
|
Tha an colbh Gàidhlig seo air a tharraing à "Cothrom", an ràitheachan
dà-chànanach aig CLI. Thèid "Cothrom" fhaighinn an asgaidh le buill
ChLI, an carthannas airson luchd-ionnsachaidh is luchd-taic na Gàidhlig. |
This Gaelic column is drawn from "Cothrom", the bilingual quarterly
magazine from CLI. "Cothrom" is distributed free to members of CLI, the
charity for learners and supporters of Scots Gaelic |
|
|
Teagamh a Cainnt Gheàrr |
Hare Today, Gone Tomorrow
|
| Dh'amais am Profeasair David Fate Norton, a bha cheana aig Roinn na
Feallsanachd aig Oilthigh Mhic a' Ghoill ann am Montréal, air cunntas car
neònach air feallsanaiche Gaidhealach air nach robh fios aige anns an
leabhar ùr The Dictionary of Eighteenth-Century British Philosophers
(deasaichte le John Price, John Stephens is John Yolton). Ged nach eil
Gàidhlig aige fhèin, mar eòlaiche air feallsanachd Albannach san 18 linn bha
seo 'na annas dha - ach le cuideachadh sgoilear sa chànan thòisich e air a
bhith fuasgladh sgeul a tha e creidsinn gu bhith foilleil..
(eadar-theangachadh)Tha fear dhe na h-artaigilean san Fhaclair air Beag Eòlach Maigheach, is e
air a sgrìobhadh fo ainm fear NRo'E. Cha mhòr gu bheil teagamh nach e foill
a th'ann. Am measg nan rudan a tha nochdadh seo tha:
an
ainm ri'm faotainn ann am faclairean Gàidhlig de dh'ainmean pearsanta.
|
Professor Emeritus David Fate Norton at the Department of Philosophy at
McGill University in Montreal encountered a rather strange account of a
Gaelic philosopher previously unknown to him in the newly-published
Dictionary of Eighteenth-Century British Philosophers (ed John Price, John
Stephens & John Yolton). Though himself having no Gaelic, as a specialist in
18th century Scottish philosophy this came as something of a surprise - but
with the assistance of a scholar in the language he started to unravel what
he believes to be a hoax.. (original text)
One of the articles in the Dictionary is on Beg Eolach Moidhach, and is
attributed to one NRo'E. It is almost certainly a hoax. Indications that
this is so include:
|
|
1) Ainm a' chuspair mas fhìor. Tha Beg Eolach Moidhach, a tha a rèir
choltais a' ciallachadh geàrr bheag eòlach, a' toirt nam buadhairean gnìomh
roi-ainmean Beurla an aghaidh òrdugh fhaclan Gàidhlig. Chan eil faclan
|
1) The name of the putative subject. Beg Eolach Moidhach, [misspelt] Gaelic
for Little Knowledgeable Hare, gives the adjectives the function of English
forenames and contravenes Gaelic word order. The words of the name are not
found in Gaelic dictionaries of personal names.
|
| 2) Am falbh a sealladh, gun sgeul, dhen ùghdar mas fhìor dhen artaigil-sa. '
Se NRo'E an aon chom-pàirtiche anns an Fhaclair air a bheil iomradh
a-rithist anns an Liosta Chom-pàiritichean. Agus chan eil e ri lorg a-nis.
Le teachdaireachd a chaidh a chur air adhart leis an fhoillsichear bho John
Valdimir Price, air ainmeachadh mar "dheasaiche treòrachaidh" an inntridh,
tha mi air fhaighinn a-mach gu bheil "Neas Riogh o'Eolas" (ainm a th'air
mhìneachadh dhan fhoillsichear san dol seachad le Price mar neas rìgh na
h-ulaidh) a-nis air Alba fhàgail gun seòladh adhartachaidh.
|
2) The disappearance, without trace, of the putative author of this article.
NRo'E is the only contributor to the Dictionary who is not further
identified in the List of Contributors. Nor can he now be found. By a
message forwarded by the publisher from John Valdimir Price, described as
the "supervising editor" for the entry, I have been informed that "Neas
Riogh o'Eolas" (a name Price, in an aside to the publisher, translates as
weasel king o' treasure) has now left Scotland without a forwarding address.
|
| 3) Feartan ùidheil beatha Mhaighich: tha cunntas air is e tighinn beò gu
criomasach, mar as trice air taobh siar na h-Alba, air dìreach £60 sa
bhliadhna. Chan eil a leithid a chriomasachd idir cho foghainteach ris an
inbhe aig an robh a chomhaoiseach a b'ainmeile Daibhidh Hume a fhuair air
tighinn beò, air teachd a-steach na b'ìsle a-rithist, ann an Dùn Èideann is
air 'àrainneachd, agus san Fhraing agus an Lunnainn. Tha cunntas cuideachd
air mar a dhiùltadh ar Geàrr ionnsaichte Beurla chleachdadh, is iad a bu
docha leis a bhruidhinn, an dèidh Gàidhlig, Laideann is Greugais. Ach air a
shon sin chaidh a bhàthadh ann an Loch Laomainn sa Ghiblean 1745 is e
teicheadh bho shaighdearan Sasannach dhan tug e oilbheum air choreigin. Chan
eil e air a mhìneachadh dè dìreach a dh'fhàg na saighdearan seo, a bha 's
dòcha frionasach mu sgeigean san Laidinn no sa Ghreugais, faisg air Loch
Laomainn grunnan mhìosan mus do thog Prionnsa Teàrlach Stiùbhart a bhratach
aig Gleann Fhionghain.
|
3) Interesting features of Moidhach's life: he is described as "leading a
frugal life, mostly in the western part of Scotland", on a mere £60 per
annum. Such frugality falls well short of the standard set by his more
famous contemporary David Hume who, with an even smaller income, managed to
maintain himself in and around Edinburgh, as well as in France and London.
Our learned Hare is also described as refusing to use English, preferring,
"after Gaelic, to speak Latin or Greek", and yet he drowned in Loch Lomond
in April 1745 while fleeing some English soldiers he had somehow insulted.
Just what these soldiers, perhaps sensitive to taunts in Latin or Greek,
were doing near Loch Lomond several months before Prince Charles Stewart
raised his standard at Glenfinnan is not explained.
|
| 4) Tha an fhaireachdainn Oisianach dhen chunntas air na th'air fhàgail de dh
'fheallsanachd Mhaighich: tha e air a chur an cèill gun do chlàraich diofar
Ghaidheal a bheachdan ann an notaichean a tha nis ri'm faotainn ann an
Leabharlann Oilthigh Càirdeas Shlògh Patrice Lumumba ann am Moscow far an
deach am fàgail le duine de shliochd neach dàimh co-shìnte a theich gu
Ruisia rè ar-a-mach 1745. Ged a tha Oilthigh Patrice Lumumba fhathast ann,
chaidh innse dhomh gu h-earbsach nach robh leabharlann rannsachaidh a'
gleidheadh làmh-sgrìobhainnean luachmhor riamh aig an oilthigh seo. Agus tha
"siostam feallsanachd", nach do thòisich ach mar "bheachdan" briste agus a
chaidh an tional le deifir mhòr is deagh shealbh ann an othail Bliadhna
Theàrlaich, bhon uair sin gu h-iongantach no gu dearbh gu mìorbhaileach air
a dhol 'na làmh-sgrìobhainn air a bheil Mothuchadh; siostam a tha stèidhte
air bun-bheachd air mothachadh a tha nas dualtaiche do dh'Eanraig
MacCoinnich na do Ghaidheal. |
4) The Ossianic overtones of the account of Moidhach's philosophical
remains: we are told that "various Gaelic speakers recorded his ideas in
notes which are now to be found in the Patrice Lumumba People's Friendship
University Library [in Moscow], left there by a descendant of a collateral
relation who fled to Russia during the 1745 uprising". Although there may
still be a Patrice Lumumba University, I am reliably informed that this
university never had a research library holding valuable manuscripts. And
what began as merely fragmented "thoughts", collected with such remarkable
celerity and good fortune in the hectic months of the '45, have since,
inexplicably if not miraculously, become a coherent manuscript, Mothuchadh,
presenting a "philosophical system" based on a concept of sensibility (the
mothuchadh of the title) more suited to Henry Mackenzie than to a Highland
Scot.
|
You can find more articles in the archive under Gaelic Column and information on the organization at C.L.I.
Scottish Radiance
Designed and Copyright 1999
Innovative Consulting Services, Inc.
Since December 1, 2000
|