The Scottish Gaelic Column

Tha an colbh Gàidhlig seo air a tharraing à "Cothrom", an ràitheachan dà-chànanach aig CLI. Thèid "Cothrom" fhaighinn an asgaidh le buill ChLI, an carthannas airson luchd-ionnsachaidh is luchd-taic na Gàidhlig.

This Gaelic column is drawn from "Cothrom", the bilingual quarterly magazine from CLI. "Cothrom" is distributed free to members of CLI, the charity for learners and supporters of Scots Gaelic

Sluagh air an Stamag People Pains in the Stomach
Sgeulachd a beul-aithris Afraganach, air a h-ath innse ann an cainnt lom, a fhuair Tònaidh Dilworth bho Aloyse Mwidoe dhe na Warangi ann an Tumbelo, Tansainia. Tha Tònaidh ag ràdh: "Tha an sgeulachd seo ga h-innse am measg mòran de na treubhan Afraganach. Tha an dòigh fhèin aig gach treubh air an sgeulachd innse, ach tha na prìomh mhoteifean co-ionann ge b'e dòigh air an innsear an sgeulachd." A tale from African oral tradition, retold in basic language, collected by Tony Dilworth from Aloyse Mwidoe of the Warangi in Tumbelo, Tanzania. Tony says: "This story is told among many of the African tribes. Each tribe has its own way of telling the story, but the main motifs are the same whatever way it is told."
Uair dhen t-saoghal, bha uilebheist a' còmhnaidh ann an gleann bòidheach. Fad air falbh bhon ghleann seo, bha baile beag far an robh an sluagh a' fuireach ann am bothain tughaidh bheaga. Ach an-dràsta is a-rithist bhiodh ainmhidhean fiadhaich na coille is crithean talmhainn a' cur dragh orra, agus uaireannan bhiodh cunnartan cuain ann cuideachd nan èireadh stoirm nuair a bhiodh iad air druim na mara is iad ag iasgach. Once upon a time, there was a monster living in a beautiful glen. Far away from this glen, there was a village where the people lived in little thatched huts. But now and again the wild animals of the forest and earthquakes would bother them and sometimes there would also be dangers at sea, if a storm blew up when they were on the high seas fishing.
Ach co-dhiù, air son corra bhliadhna bha iad beò ann an sìth, agus dhìochuimhnich iad gach trioblaid. Bhiodh fèisean aca agus iomadach cur-seachad taitneach. Bha iad glè shona. But nevertheless, for a number of years they lived in peace, and they forgot every trouble. They would keep festivals and had many enjoyable pastimes. They were very happy.
Ach aon latha, gun rabhadh sam bith, thàinig an t-uilebheist siud a-mach as a' ghleann far an robh e a' fuireach. Thug e ionnsaigh air a' bhaile bheag sin agus shluig e na bothain is na daoine, agus a h-uile beathach a bha aca - eadar crodh is gobhair is caoraich - ach aon bhothan a-mhàin far an robh balach beag agus an antaidh aige a' còmhnaidh. Bha a h-uile mìr den bhaile bheag ach an dithis siud a-mhàin a-nis ann an stamag an uilebheist. But one day, without any warning, that monster came out of the glen where it was living. It attacked that village and swallowed the huts and the people, and every animal they had - cattle and goats and sheep - but for one hut alone, where a small boy and his aunt lived. Every bit of the village but for those two souls was now in the monster's stomach.
Nuair a dh'fhàs am balach suas, bha e a' gabhail iongantas nach robh a' fuireach anns a' bhaile bheag ach an antaidh aige agus e fhèin. "Car son," thuirt e ri a antaidh, "nach eil neach sam bith a' fuireach an-seo ach sinn fhìn?"hdainn gun do dh’ionnsaich mi tòrr, fiù ’s anns an ùine ghoirid seo. When the boy grew up, he wondered that no-one stayed in the village but his aunt and himself. "Why", he said to his aunt, "is there no-one staying here but ourselves?"
"Deich bliadhna air ais," fhreagair i, "bha mòran sluaigh a' fuireach anns a ' bhaile, ach thàinig uilebheist fiadhaich latha a bha siud, agus shluig e a h-uile neach is bothan is beathach eadar dà cheann a' bhaile ach sinne agus am bothan againn." "Ten years ago," she replied, "There were a lot of people staying in the village, but a wild monster came one day and swallowed every person, hut and animal in the whole village, but for ourselves and our hut."
Dh'èist an gille rithe gu cùramach fhad is a bha i ag innse dha mar a thachair, agus an uair sin thuirt e gu robh e air cur roimhe gum marbhadh e an t-uilebheist. The lad listened to her carefully while she was telling him what happened, and then he said that he had made up his mind that he would kill the monster.
"Tha thu ro bheag agus ro anfhann gus dùbhlan a thoirt don uilebheist. Rachadh do mharbhadh," thuirt antaidh a' ghille. "You're too small and too weak to challenge the monster. You would be killed," said the lad's aunt.
Ach cha do chaill an gille a mhisneachd. Thog e sreath de bhothain agus fhuair e bàlla cruinn iarainn. Rinn e bogha agus saighdean puinnseanta. Dh' fhadaidh e an teine agus chuir e am bàlla iarainn anns an teine gus an do dh 'fhàs e dearg. Agus an uair sin chuir e fios chun an uilebheist gu robh e ag iarraidh sabaid 'na aghaidh. Thàinig an t-uilebheist agus rinn e lasgan mòr gàire.But the lad did not lose his courage. He built a line of huts and got a round iron ball. He made a bow and poisoned arrows. He kindled the fire and put the iron ball in the fire until it grew red. And then he sent word to the monster that he wanted to fight against him. The monster came and let out a great roar of laughter.
"A dhuineachain bhig leibidich," thuirt e le sgeig. "Nì mise smùrach dhìot. Ciamar a bheireadh tusa ionnsaigh ormsa?""You contemptible wee mannie," he said in mockery. "I'll make dust of you. How could YOU attack me?"
Rinn an t-uilebheist air a' ghille agus chaidh iad am bad a chèile. Cha do dh'fhiosraich ar laoch riamh a leithid. B'e seo a' chiad uair riamh dha a bhith ann an còmhrag. Ach bha misneachd mhòr aig a' ghille agus mu dheireadh rinn e an gnothach air a nàmhaid. Bha an t-uilebheist 'na laighe air an làr. Bha a anail 'na uchd is a bheul fosgailte. Thog an gille am bàlla iarainn as an teine agus thilg e am beul an uilebheist e, agus bhàsaich e. The monster made for the boy and they engaged each other in battle. Our hero had never experienced anything like it. This was the first time ever he had been in combat. But the lad had great courage and at last he overcame his enemy. The monster was lying on the ground. He was panting away with his mouth open. The lad lifted the iron ball out of the fire and flung it into the monster's mouth, and it died.
Gheàrr an gille stamag an uilebheist agus thàinig an sluagh a-mach, agus na bothain is na beathaichean cuide riutha. Bha iad uile glè shona agus thug iad urram mòr don ghille. Thòisich na fèisean a-rithist agus tha an sluagh air a bhith sona ann an sìth bhon uair sin gus an latha an-diugh.The lad cut open the monster's stomach and the people came out, and the huts and animals along with them. They were all very happy and they greatly honoured the lad. The festivals began again and the people have been happy in peace from that time until today.

You can find more articles in the archive under Gaelic Column and information on the organization at C.L.I.

HomeNewTable of ContentsSearchArchiveEmail

Scottish Radiance
Designed and Copyright 2004
Innovative Consulting Services, Inc.

Since January 1, 2000